Dünya kendi ekseni etrafında dönerken aynı zamanda Güneş’in de etrafında döner.
Dünya’nın Güneş etrafında dönerken izlediği yola yörünge adı verilir.
Bu yörüngenin oluşturduğu düzlem ise yörünge düzlemi veya ekliptik düzlemdir.
Dünya, elips şeklinde olan yörüngesindeki dönüşünü 365 gün 6 saatte tamamlar. Bu süreye bir yıl denir.
Dünya yörüngesi 939 milyon km uzunluğundadır. Dünya bu yörüngede ortalama 107.118 km/saatten daha hızlı dönmektedir.
Dünya, yörüngedeki bir turluk dönüşünü 365 gün 6 saatte tamamlamaktadır.
6 saatler dört yılda bir gün oluşturduğundan bu gün şubat ayına eklenmektedir.
Bu nedenle şubat ayı dört yılda bir 29 gün sürmektedir.
DÜNYA’NIN YÖRÜNGESİNİN ELİPS ŞEKLİNDE OLMASININ SONUÇLARI
Yörüngesi üzerinde Dünya’nın Güneş’e olan uzaklığı yıl içinde sürekli değişir.
Buna bağlı olarak ;
-Dünya’nın Güneş’e en yakın olduğu gün 3 Ocak (günberi-perihel) ve en uzak olduğu gün 4 Temmuz’dur (günöte-afel).
-Dünya Güneş’e yaklaştıkça yörünge üzerindeki dönüş hızı artar (3 Ocak), uzaklaştıkça azalır (4 Temmuz).
-Şubat ayı iki gün kısa sürer. Eylül ekinoksu iki gün gecikmeli 23 Eylül günü gerçekleşir.
-Dünya’nın yörüngedeki dönüş hızı değiştiği için mevsim süreleri de yarım kürelere göre farklılık göstermektedir.
EKSEN EĞİKLİĞİ
Ekvator düzlemi ile yörünge düzlemi arasında 23° 27’lık açı bulunur. Bu açı eksen eğikliği olarak tanımlanır.
Ekvator Düzlemi: Ekvator çizgisinin bir düzlem çizgisi durumunda belirdiği düzlemdir.
Yörünge (ekliptik) Düzlemi: Elips yörüngenin bir düzlem çizgisi durumunda belirdiği düzlemdir.
Eksen: Dünya’nın merkezinden geçen ve bir kutup noktasından diğer kutup noktasına uzanan hayalî çizgidir
Bazı paralellerin Dünya’nın şekli ve eksen eğikliğine bağlı olarak özel adları vardır.
EKSEN EĞİKLİĞİ ve DÜNYA’NIN YILLIK HAREKETİNİN SONUÇLARI
1- Güneş ışınlarının bir noktaya düşme açısı yıl içinde değişir
2) Gölge boyu ve sıcaklık değerleri yıl içinde değişir.
3) Gece ve gündüz süresi yıl boyunca değişir.
4- Aynı anda her iki yarım kürede farklı mevsimler yaşanır.
5) Aydınlanma çemberi kutup noktaları ile kutup daireleri arasında yer değiştirir.
6) Matematik iklim kuşakları meydana gelir.
7) Mevsimler arasında basınç farkları ve buna bağlı olarak muson rüzgârları oluşur.
Özel Tarihler
Eksen eğikliği açısı, Dünya’nın yörüngesi üzerindeki konumunda yıl içinde değişime neden olur.
Bu değişime bağlı olarak ekinoks (21 Mart-23 Eylül) ile solstis (21 Haziran-21 Aralık) durumları oluşur.
21 MART
Güneş ışınları Ekvator’a öğle vakti dik açı ile düşer.
Dünya’nın her yerinde gece ve gündüz süresi birbirine eşittir. (Ekinoks)
KYK’de ilkbahar, GYK’de sonbahar mevsimi başlar.
Aydınlanma çemberi kutup noktalarına teğet geçer.
Aynı meridyen yayı üzerindeki tüm noktalarda Güneş aynı anda doğar ve aynı anda batar.
Kuzey Kutup Noktası’nda 6 ay sürecek gündüzün, Güney Kutup Noktası’nda ise 6 ay sürecek olan gecenin başlangıç tarihidir.
21 Mart tarihinde Türkiye’de ilkbahar mevsimi başlarken bu tarihte gece ve gündüz süreleri eşittir.
Bu tarihten 21 Haziran tarihine kadar gündüz süreleri uzamaya, gece süreleri kısalmaya devam eder.
21 HAZİRAN
Güneş ışınları Yengeç dönencesine öğle vakti dik olarak düşer. 
KYK’de yaz, GYK’de kış mevsimi başlar.
KYK en uzun gündüzü, GYK en uzun geceyi yaşar.
Aydınlanma çizgisi kutup dairelerinden geçer.
Kuzey Kutup Dairesi’nde 24 saat gündüz, Güney Kutup Dairesi’nde ise 24 saat gece yaşanır.
21 Haziran’dan sonra gündüz süreleri KYK’de kısalmaya, GYK’de uzamaya başlar.
Dünya’da güneyden kuzeye doğru gidildikçe gündüz süresi uzar.
21 Haziran’da Türkiye’de yaz mevsimi başlar ve Güneş ışınları gelebileceği en büyük açıyla gelir.
Bu nedenle öğle vakitleri en kısa gölge boyu yaşanır.
En uzun gündüz ve en kısa gece yaşanır. 21 Haziran’dan 23 Eylül’e kadar gündüz süreleri kısalır, geceler uzar.
23 EYLÜL
Güneş ışınları Ekvator’a öğle vakti dik açı ile düşer.
Dünya’nın her yerinde gece ve gündüz süresi birbirine eşittir. (Ekinoks)
KYK’de sonbahar, GYK’de ilkbahar mevsimi başlar.
Aydınlanma çemberi kutup noktalarına teğet geçer.
Aynı meridyen yayı üzerindeki tüm noktalarda Güneş aynı anda doğar ve aynı anda batar.
Kuzey Kutup Noktası’nda 6 ay sürecek gecenin, Güney Kutup Noktası’nda ise 6 ay sürecek olan gündüzün başlangıç tarihidir.
23 Eylül tarihinde Türkiye’de sonbahar mevsimi başlarken gece ve gündüz süreleri birbirine eşittir.
Bu tarihten 21 Aralık tarihine kadar gündüzler kısalır, geceler ise uzar.
21 ARALIK
Güneş ışınları Oğlak dönencesine öğle vakti dik olarak düşer.
KYK’de kış, GYK’de yaz mevsimi başlar.
KYK en uzun geceyi, GYK en uzun gündüzü yaşar.
Aydınlanma çizgisi kutup dairelerinden geçer.
Kuzey Kutup Dairesi’nde 24 saat gece, Güney Kutup Dairesi’nde ise 24 saat gündüz yaşanır.
21 Aralık’tan sonra gündüz süreleri KYK’de uzamaya, GYK’de kısalmaya başlar.
Dünya’da kuzeyden güneye doğru gidildikçe gündüz süresi uzar.
21 Aralık tarihinde Türkiye’de kış mevsimi başlarken en uzun gece, en kısa gündüz süresi yaşanır. Bu tarihten 21 Mart’a kadar gündüzler uzar, geceler ise kısalır.