Yerküreyi çepeçevre saran, yaşamın varlığını ve sürekliliğini sağlayan gaz örtüsüne atmosfer ya da hava küre adı verilir.
Dünya yüzeyini çevreleyen atmosfer katmanı farklı özelliklere sahip çeşitli gazlardan oluşur. Bu gazlar ve oranları şunlardır;
-Azot (%78)
-Oksijen (%21)
-Asal gazlar (%1)
>Karbondioksit ve su buharı; atmosferde sürekli bulunan, miktarı yere ve zamana göre değişen gazlardır.
>Atmosferi oluşturan gazların yoğunluğu yerden yükseldikçe azalır. Atmosferde bulunan gazların %98’lik bölümü yerden ilk 28 km’lik kısımda bulunur.
>Atmosferin kalınlığı Ekvator’dan kutup noktalarına gidildikçe (sıcaklık, yer çekimi vb. nedenlerle) azalır.
>Atmosfer saydam ve renksizdir. Ancak Güneş’ten gelen kısa dalgalı ışınların fazlaca kırılmasıyla gökyüzü mavi bir renk alır.
Atmosferin Faydaları (Etkileri)
-Canlı yaşamı için gerekli olan gaz bileşenlerini sağlar.
-Güneş’in zararlı ışınlarının (ultraviyole) süzülmesini sağlar.
-Güneş ışınlarının dağılması sonucu gölgelerin aydınlık olmasını sağlar.
-Dünyanın aşırı ısınmasını ve soğumasını engeller.
-Uzaydan gelen meteorların parçalanmasını sağlar.
-İçerisindeki su buharı sayesinde iklim olaylarının meydana gelmesini sağlar.
-Işığı, sıcaklığı ve sesi iletir.
-Yeryüzünde sıcaklığın dengeli dağılmasını sağlar.
ATMOSFERİN KATMANLARI
Atmosferi oluşturan gazlar yer çekiminin etkisiyle fiziksel ve kimyasal özelliklerine göre katmanlar meydana getirir.
Bu katmanlar:
>Ekzosfer
>Termosfer
>Mezosfer
>Stratosfer
>Troposfer
TROPOSFER
-Atmosferin en alt tabakasıdır.
-Kalınlığı ortalama 13 km’dir.
-Atmosferdeki gazların %75’i bu katmanda bulunur.
-Bu katmanda yerden yükseldikçe sıcaklık her 100 metrede yaklaşık 0,5 °C azalmaktadır.
-Su buharının büyük kısmı bu katmanda bulunduğu için iklim olayları bu katmanda yaşanır.
Troposferin kalınlığı Ekvator’da fazla, kutuplarda azdır.
Bunun nedenleri şunlardır:
-Ekvator’daki havanın sürekli ısınarak yükselmesi ve kutuplardaki havanın sürekli soğuyarak alçalması,
-Kutuplardaki yer çekiminin Ekvator’dan fazla olması,
-Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönüşünden kaynaklanan çizgisel hızın Ekvator’da fazla olmasıdır.
STRATOSFER
-Troposferin üstünde, 50 km’ye kadar olan katmandır.
-Sıcaklıklar ortalama -50 °C civarındadır.
-Jet rüzgârları adı verilen yatay hava akımları görülür.
-Ozon tabakasının büyük bir kısmı bu katmanda yer alır.
-Ozon tabakası Güneş’ten gelen zararlı ışınların yeryüzüne ulaşmasını engeller.
MEZOSFER
-Stratosferin üstünde yer alan ve 80 km’ye kadar olan katmandır.
-Atmosfere giren gök taşları bu katmanda yandığı (yıldız kayması olayı) için yeryüzüne fazla gök taşı ulaşamaz.
TERMOSFER
-Mezosferden sonra bulunan katmandır
-Kutup ışıkları (aurora) bu katmanda görülür.
-En sıcak katmandır. Sıcaklığı yaklaşık olarak 1.000-1.650 °C arasında değişir.
-Gazların iyonlarına ayrıldığı iyonosfer tabakası burdadır.
-Haberleşme sinyalleri ve radyo dalgaları çok iyi iletildiği için haberleşme uyduları bu katmanda yer alır.
EKZOSFER
-Atmosferin en dış katmanıdır
-Yer çekiminin en az olduğu katmandır.
-Haberleşme uyduları bu katmana yerleştirilir.
HAVA DURUMU ve İKLİM
-Belirli bir yerde kısa süreli meydana gelen hava olaylarına hava durumu denir.
Hava durumunu Meteoroloji bilimi inceler.
-Geniş alanlarda uzun yıllar boyunca etkili olan hava durumlarının ortalamasına iklim denir.
İklimleri Klimatoloji bilimi inceler.
İKLİMİN ETKİLERİ
Doğal Çevreye Etkisi
-Yer şekillerinin oluşumunu
-Bitki örtüsünü
-Kayaçların çözünmesini
-Toprakların oluşumunu
-Akarsuları
-Denizlerin sıcaklığı ve tuzluluğunu
-Hayvan türlerini ve dağılışını etkiler.
İnsanlara Etkisi
-Nüfusun dağılışını
-Konut tipi ve kullanılan malzemeyi
-Giyecekleri
-Kültürlerini
-Fizyolojilerini
-Beslenmelerini
-Karakterlerini etkiler.
Ekonomiye Etkisi
-Ulaşım faaliyetlerini
-Tarımsal faaliyetlerini
-Hayvancılık faaliyetlerini
-Ticari faaliyetlerini
-Turizm faaliyetlerini
-Ormancılık faaliyetlerini
-Sanayi faaliyetlerini etkiler.