Yerleşme Doku ve Tipleri

Yerleşme; insanların barındıkları, ekonomik ve sosyal faaliyetlerini sürdürdükleri birimlerdir.
Doğal ve beşerî şartların etkileşimi sonucunda yeryüzünde farklı yerleşme dokuları ve tipleri ortaya çıkmıştır.

İklim özellikleri
Yüzey Şekilleri
Su kaynakları
Toprak Özellikleri
Bitki Örtüsü
Ekonomik Faaliyetler
Ulaşım Koşulları
Teknoloji

yerleşme dokularının ve tiplerinin farklılaşmasında etkili olmuştur.

Doğal koşulların yerleşmeye etkisi, ülkelerin gelişmişlik seviyesine göre de değişir. Ülkelerin gelişmişlik seviyesi arttıkça doğal ortamın yerleşmeler üzerindeki etkisi azalır.

Yerleşme özellikleri zaman içinde değişime uğramaktadır. Doğal koşulların etkisiyle kurulan küçük yerleşme alanları; ulaşım, sanayi, madencilik, turizm gibi ekonomik faaliyetlerin bir veya birkaçının etkisiyle büyüme gösterebilir.

DOKUSUNA GÖRE YERLEŞMELER

Kuruldukları alan üzerinde evlerin dağılış düzenine veya yerleşmelerin genel dış görünümüne yerleşme dokusu denir.

-Dağınık Yerleşmeler – Toplu Yerleşmeler

DAĞINIK YERLEŞMELER

Su kaynaklarının ve yağışın fazla, yer şekillerinin engebeli, tarım arazisinin az ve parçalı olduğu bölgelerde evler birbirinden uzak ve mesafeli kurulmuştur.

Bu tür yerleşme dokusuna dağınık yerleşme denir.

TOPLU YERLEŞMELER

Su kaynaklarının sınırlı ve yetersiz, engebenin az olduğu kurak ve yarı kurak iklim bölgelerindeki kırsal alanlarda evler birbirine yakındır.

Bu tür yerleşme dokusuna toplu yerleşme denir.

ŞEKİLSEL ÖZELLİĞİNE GÖRE YERLEŞMELER

Şekilsel özelliğine göre yerleşme dokuları çizgisel ve dairesel özellik gösterir.

-Çizgisel Yerleşmeler – Dairesel Yerleşmeler

ÇİZGİSEL YERLEŞME

Deniz kıyısı, akarsu vadisi ve yol boyunca uzanan yerleşmeler çizgisel bir hat oluşturur. Bu tür yerleşme dokusuna çizgisel yerleşme denir.

DAİRESEL YERLEŞME

Genellikle geniş bir düzlüğün ortasında yer alan yerleşmeler dairesel bir gelişme göstermiştir. Bu tür yerleşme dokusuna dairesel yerleşme denir.

MESKEN TİPLERİ

İnsanların barınma ve ekonomik faaliyetlerini sürdürme amaçlı yaptıkları meskenler, yerleşme alanlarına göre farklılık göstermektedir.

TAŞ MESKEN

TOPRAK MESKEN

AHŞAP MESKEN

YERLEŞME TİPLERİ

Yerleşme tipleri, kapsayıcı bir bakış açısıyla kır yerleşmesi ve şehir yerleşmesi olarak ikiye ayrılır.

KIR YERLEŞMELERİ

Tarım, hayvancılık ,ormancılık gibi ekonomik faaliyetlerin ön planda olduğu

Farklı ölçütler kullanılmakla birlikte nüfuslarının 20.000’in altında olduğu

Yer seçiminde, gelişiminde ve meskenlerde kullanılan yapı malzemesinde büyük oranda doğal çevrenin etkisinin görüldüğü

Gelişmişlik seviyesi düşük, ekonomisi tarıma dayalı olan ülke ve bölgelerde daha yaygın olan yerleşmelerdir.

Büyüklüğüne Göre Kır Yerleşmeleri

Kasaba

Kasabalar, nüfusu genellikle 2.000’den fazla 20.000’den az olan; temel geçim kaynakları tarım, hayvancılık, küçük çaplı sanayi ve ticaret olan yerleşmelerdir. Kasabalardaki küçük çaplı sanayi faaliyetleri genellikle tarıma dayalı sanayi tesisleridir.

Köy

Köyler, ekonomik faaliyet olarak tarım ve hayvancılığın hâkim olduğu; okul, cami, otlak, baltalık orman gibi ortak malların bulunduğu yerleşmelerdir. Sınırları içinde bağ, bahçe, tarla ve eklentileri de yer alır. Köyler idari açıdan en küçük yönetim birimidir.

Köy Altı Yerleşmeleri

Köy altı yerleşmeleri; köyden küçük, köy olmanın gerekli şartlarını taşımayan, idari olarak köye bağlı, tek ev ya da birkaç evden oluşan yerleşmelerdir.

Köy altı yerleşmeleri; yıl boyunca konaklama süresine göre devamlı veya geçici yerleşmeler şeklinde sınıflandırılır. Bu yerleşmelerin bir kısmı devamlı (mahalle, divan, mezra, çiftlik),bir kısmı ise geçici (yayla, kom, oba, ağıl, dam, bağ evi)yerleşmelerdir.

ŞEHİR YERLEŞMELERİ

Sanayi ve ticaret gibi tarım dışı faaliyetlerin ön plana çıktığı,

Nüfusun genellikle 20.000’in üstünde olduğu,

Genellikle planlı bir yerleşme görüldüğü,

Kalabalık nüfusun ihtiyaçlarına yönelik meslek ve iş kolu çeşitliliği fazla olduğu yerleşmelerdir.