Kayaçlar
Kayaç (Taş): Bir ya da birden fazla mineralin birleşmesinden oluşan katı ve doğal maddelere kayaç adı verilir.
Kayaçları inceleyen bilim dalına petrografi denir.
Farklı tür ve özelliklere sahip olan kayaçlar; oluşum şartlarına, fiziksel ve kimyasal özelliklerine göre üç ana gruba ayrılır
KAYAÇ TÜRLERİ
Magmatik (Katılaşım) Kayaçlar
• Yüzey Kayaçları
• Derinlik Kayaçları
Tortul (Sedimanter) Kayaçlar
•Fiziksel (Kırıntılı) Tortul Kayaçlar
• Kimyasal Tortul Kayaçlar
• Organik Tortul Kayaçlar
Başkalaşım (Metamorfik) Kayaçları
MAGMATİK (PÜSKÜRÜK/KATILAŞIM) KAYAÇLAR
Magmanın yer kabuğunun içerisinde ya da yeryüzüne çıkıp katılaşmasıyla oluşan bu kayaçlar, yer kabuğunun yaklaşık %65’ini oluşturur. 
Püskürük kayaçlar oluşumlarına göre ikiye ayrılır:
1) İç Püskürük (Derinlik) Kayaçlar
2) Dış Püskürük (Yüzey) Kayaçlar
İç Püskürük (Derinlik) Kayaçlar
Yer kabuğunun iç kısımlarındaki çatlak ve boşluklara sokulan magmanın yavaş yavaş soğumasıyla iç püskürük meydana gelir.
İç püskürük kayaçlar yavaş soğudukları için iri kristallidir.
İç püskürük kayaçlar: granit, siyenit, diyorit, gabro 
Dış Püskürük (Yüzey) Kayaçlar
Volkanik faaliyet sırasında yüzeye çıkan sıvı ve katı maddelerin soğuması sonucu dış püskürük kayaçlar oluşur.
Dış püskürük kayaçlar: andezit, bazalt, obsidyen (volkan camı), sünger taşı, tüf.
TORTUL (SEDİMANTER) KAYAÇLAR
Dış kuvvetlerin etkisiyle parçalanan kayaçların kil, mil, kum ve çakıl şeklinde ya da suda çözünmüş hâlde taşınan materyallerin göl, deniz ve karalardaki çukur alanlarda birikerek sertleşmesi sonucu tortul kayaçlar oluşur.
Birikme ile oluştuğu için kayaçların büyük bölümü tabakalı yapıdadır.
Her tabaka, oluştuğu dönemin özelliklerini yansıtmakla birlikte bu kayaçlar içerisinde fosillere de rastlanır.
Yer kabuğunun yaklaşık %8’ini oluşturan tortul kayaçlar oluşumlarına göre fiziksel, kimyasal ve organik tortul olmak üzere üçe ayrılır.
Fiziksel (Kırıntılı) Tortul Kayaçlar
Kayaçların fiziksel ufalanması sonucu kil, mil, kum ve çakıl gibi taneli materyaller ortaya çıkar. Bunların doğal çimento ile birleşmesi sonucu fiziksel tortul kayaçlar oluşur.
Fiziksel tortul kayaçlar: kil taşı, kum taşı, çakıl taşı (konglomera)
Kimyasal Tortul Kayaçlar
Kayaçların içerisindeki bazı mineraller, suda çözünerek çeşitli alanlarda suyun buharlaşmasıyla çökelir.
Çökelen minerallerin üst üste birikip sertleşmesiyle kimyasal tortul kayaçlar oluşur.
Kimyasal tortul kayaçların bulunduğu yerlerde lapya, dolin, uvala, polye, obruk, mağara, sarkıt, dikit, sütun ve traverten gibi
karstik şekiller oluşmaktadır.
Kimyasal tortul kayaçlar: kalker (kireç taşı), jips (alçı taşı), kaya tuzu, traverten.
Organik Tortul Kayaçlar
Bitki ve hayvan kalıntılarının belli alanlarda birikip sertleşmesiyle de organik tortul kayaçlar oluşur.
Organik tortul kayaçlar: kömür (antrasit, taş kömürü, linyit ve turba), mercan kalkeri, tebeşir.
BAŞKALAŞIM (METAMORFİK) KAYAÇLAR
Tortul ve magmatik kayaçların yer kabuğunun derinliklerinde yüksek sıcaklık ve basınç altında mineral ve yapısal
özelliklerinin değişmesiyle başkalaşım kayaçları oluşur.
Kalkerin mermere, granitin gnaysa, kil taşının şiste ve kum taşının da kuvarsite dönüşmesi bu kayaçlara örnek olarak verilebilir.
Konuyu pekiştirmek adına aşağıdaki quiz testini çözünüz.
Yorum gönder