Doğa – İnsan Etkileşimi ve Coğrafyanın Bölümleri

Doğa; toprak, bitki, hayvan, deniz, okyanus vb. unsurlardan oluşur. Bu unsurlar, bir araya gelerek doğal ortamları meydana getirir. Doğayı oluşturan ortamların birbirleriyle etkileşimi doğal ortamı meydana getirir. Doğal ortam; litosfer (taş küre), atmosfer (hava küre), hidrosfer (su küre) ve biyosferden (canlı küre) oluşur.

Litosfer (Taş Küre): Yerkürenin katılaşmış üst kısmı, yer kabuğudur.

Atmosfer (Hava Küre): Yerküreyi çevreleyen gaz örtüsüdür.

Hidrosfer (Su Küre): Yer kabuğunun çukur alanlarını dolduran büyük su havzaları, buzullar, akarsular ve yer altı sularıdır.

Biyosfer (Canlı Küre): Litosfer, atmosfer ve hidrosferdeki canlı yaşam alanlarıdır.

Doğal ortamı oluşturan unsurlarda meydana gelen geçici ya da sürekli değişimlere doğa olayı denir.

Doğa olayları; rüzgârın esmesi, yağmurun yağması, denizlerde dalgaların oluşması, ağaçların yapraklarını dökmesi gibi olaylardır.

İnsan, coğrafi ortamda yaşamsal etkinliklerini gerçekleştirirken yaşadığı yerin doğal ortam özellikleri ile etkileşim hâlindedir.

Dolayısıyla meydana gelen olaylardan ve değişikliklerden etkilenmektedir.

İnsanların özellikle giyinme – barınma – beslenme ihtiyaçları başta olmak üzere genel ekonomik hayatları bulundukları doğal çevrenin etkisiyle farklılaşır.

Örneğin ;
Nemli iklim bölgelerinde ormanların geniş yer tuttuğu alanlarda ahşap meskenler bulunurken.

Kurak ve yarı kurak iklim alanlarında kerpiç meskenler görülmektedir.

Tarımın yapılamadığı soğuk iklim bölgelerinde deniz ürünleri temel besin olmuştur.

Çöl sahalarında insanların güneşten korunmak için kıyafet tercihleri değişmiştir.

İnsanlar, çeşitlenen ve artan ihtiyaçlarını karşılayabilmek için doğaya birtakım müdahalelerde bulunmuştur.

Bu durum doğa üzerinde insan etkisinin ortaya çıkmasını beraberinde getirmiştir.

Örneğin ;
Yeraltı kaynaklarını kullanırken , toprak örtüsüne ve canlı yaşamına zarar vermiştir.

İhtiyaçlarını karşılayabilmek adına orman alanlarını tahrip etmişlerdir.

Enerji ihtiyaçlarını karşılamak için rüzgar santralleri kurmuşlardır.

Ulaşım faaliyetlerinin gerçekleştirmek için yollar , tüneller , köprüler yapmışlardır.

İnsanlar; dünya üzerinde var olduğu andan itibaren doğal ortamdan yararlanmaya, ilerleyen zamanlarda da doğal ortamı şekillendirmeye başlamıştır.
Zaman içinde insanın doğal ortamla ilişkisini konu alan coğrafya bilimi, bir bilim dalı olarak ortaya çıkmıştır ve bu bilim dalı günümüze kadar gelişim göstermiştir.

Coğrafi ortamdaki doğal ve beşerî olayları, insanla ilişkilendirerek inceleyen bilim dalına coğrafya denir.

Coğrafya bilimi; coğrafi ortamda doğal süreçler içerisinde meydana gelen değişimleri, insan etkinlikleriyle şekillenen beşerî ortamdaki değişimleri bir çalışma metodolojisi içerisinde araştırır ve inceler.

Coğrafya , fiziki ve beşeri olmak üzere ikiye ayrılır.

Fiziki Coğrafya;
Jeomorfoloji
Klimatoloji
Hidrografya
Biyocoğrafya
Kartografya

Beşeri Coğrafya;
Nüfus
Tarım
Yerleşme
Sanayi
Turizm
Ticaret
Siyasi
Sağlık
Ekonomi
.
.
.

Jeomorfoloji (Yer Şekilleri Bilimi)
Litosferi oluşturan unsurları (yer kabuğu, kayaçlar, topraklar), litosfer olaylarını (tektonizma, volkanizma, dağ oluşumu vb.) ve yer şekillerinin oluşum süreçlerini (dağ, plato, ova,
vadi vb.) inceler.

Yararlandığı Bilimler
Jeoloji (Yer Bilimi)
Pedoloji (Toprak Bilimi)
Petrografi (Taş Bilimi)
Jeofizik (Yer Fiziği Bilimi)

Klimatoloji (İklim Bilgisi)
Atmosfer ve hava olaylarını (basınç değişimi, sıcaklık değişimi vb.), iklim elemanlarını (sıcaklık, basınç ve rüzgârlar vb.) ve yeryüzünde görülen iklim tiplerini (Akdeniz iklimi, muson
iklimi vb.) inceler.

Yararlandığı Bilimler
Meteoroloji
(Hava Olayları Bilimi)
Fizik

Hidrografya (Sular Coğrafyası)
Hidrosferi oluşturan çeşitli su ortamlarını (deniz, göl, akarsu vb.) ve hidrosferde meydana gelen doğa olaylarını (su döngüsü, akıntılar, dalgalar vb.) inceler.

Yararlandığı Bilimler
Hidroloji (Su Bilimi)
Oseonografya (Okyanus ve Deniz Bilimi)
Limnoloji (Göl Bilimi)
Potamoloji (Akarsu Bilimi)

Biyocoğrafya (Canlılar Coğ.)
Biyosferdeki bitki ve hayvan topluluklarının genel özelliklerini, etkileşimlerini ve yeryüzündeki dağılışlarını inceler.

Yararlandığı Bilimler
Biyoloji (Canlılar Bilimi) ,Botanik (Bitki Bilimi) , Zooloji (Hayvan Bilimi)

Kartografya
Yeryüzünün bütününün ya da bir bölümünün düzleme aktarılma tekniklerini ve haritalardan yararlanma esaslarını inceler.

Yararlandığı Bilimler
Matematik,Geometri,İstatistik